ไตเสื่อมตามวัย หรือนิสัยเราเองที่ทำร้ายไต?

สวัสดีครับลูกเพจที่รักทุกท่าน กลับมาพบกับเรื่องราวสุขภาพที่นำไปปรับใช้ได้จริงกับ "หมอธี มีเรื่องเล่า" กันอีกครั้งนะครับ

เวลาที่หมอออกตรวจผู้ป่วย หรือมีโอกาสพูดคุยกับลูกเพจ หลายท่านมักจะมีความกังวลเมื่อเห็นผลตรวจสุขภาพประจำปี แล้วพบว่า "ค่าการทำงานของไต (eGFR) ลดลง" คำถามยอดฮิตที่หมอมักจะได้รับคือ "คุณหมอครับ ไตผมเสื่อมเพราะอายุที่มากขึ้น หรือว่าเป็นเพราะพฤติกรรมการกินของผมกันแน่?"

เป็นคำถามที่ดีมากครับ! วันนี้หมอเลยอยากจะมาชวนทุกคนไขข้อข้องใจเรื่องนี้กัน ว่าความเสื่อมของไตนั้น เป็นเรื่องของ "ตัวเลขกาลเวลา" หรือ "ตัวการพฤติกรรม" เพื่อที่เราจะได้รู้เท่าทันและปกป้องไตของเราได้อย่างถูกต้องครับ

1. ความจริงที่ต้องยอมรับ: ไตมีการ "เสื่อมตามวัย" จริง ๆ

ในทางการแพทย์ ร่างกายของเราก็เปรียบเสมือนเครื่องยนต์ครับ เมื่อใช้งานมานานย่อมมีการสึกหรอตามกาลเวลา (Aging process) สำหรับไตนั้น เมื่อเราอายุย่างเข้าสู่วัย 40 ปีขึ้นไป การทำงานของไตหรืออัตราการกรองของเสีย (Glomerular Filtration Rate หรือ GFR) จะเริ่มลดลงตามธรรมชาติ โดยมีรายงานการศึกษาพบว่า ค่าการทำงานของไตจะค่อย ๆ ลดลงเฉลี่ยประมาณ 0.8-1.0 มิลลิลิตรต่อนาทีต่อปีในผู้ที่สุขภาพแข็งแรงครับ [1] ปริมาณเลือดที่ไปเลี้ยงไตจะลดลง และหน่วยกรองไตก็จะค่อย ๆ ลดประสิทธิภาพลง ซึ่งภาวะนี้ถือเป็นความเสื่อมตามวัยที่เกิดขึ้นกับทุกคน และมักจะไม่รุนแรงจนนำไปสู่ภาวะไตวายหากไม่มีโรคร่วมครับ

2. ตัวการเร่งความเสื่อม: "พฤติกรรม" ที่ทำร้ายไต

แม้ไตจะเสื่อมตามวัย แต่สิ่งที่ทำให้หลายคนโชคร้ายต้องกลายเป็น "ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง" (Chronic Kidney Disease) จนอาจต้องไปถึงขั้นฟอกไตนั้น มักไม่ได้มาจากอายุเพียงอย่างเดียวครับ แต่มาจาก "พฤติกรรม" ของเราเองที่เปรียบเสมือนการเหยียบคันเร่งให้ไตเสื่อมไวขึ้น งานวิจัยทางการแพทย์ระบุตรงกันว่า ปัจจัยเสี่ยงหลักที่ทำลายไต คือ

- โรคฆาตกรเงียบ: โรคเบาหวาน และโรคความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ได้ (ซึ่งก็มักมีจุดเริ่มต้นจากพฤติกรรมการกินเช่นกัน) แรงดันเลือดที่สูงและน้ำตาลที่ล้นกระแสเลือด จะเข้าไปทำลายเส้นเลือดฝอยเล็ก ๆ ในไตให้เกิดการอักเสบ ตีบ และแข็งตัว [2]

- พฤติกรรมติดเค็ม: การบริโภคโซเดียมเกินความจำเป็น (เช่น อาหารรสจัด อาหารแปรรูป อาหารกึ่งสำเร็จรูป) ทำให้ไตต้องทำงานหนักอย่างมากในการขับเกลือส่วนเกินออก และส่งผลให้ความดันโลหิตสูงขึ้นทำลายไตทางอ้อม

- การซื้อยากินเอง: โดยเฉพาะยาแก้ปวดต้านการอักเสบกลุ่มเอ็นเสด (NSAIDs) หรือยาสมุนไพรที่ไม่ได้มาตรฐาน สารเคมีเหล่านี้สามารถส่งผลให้เลือดไปเลี้ยงไตลดลง และเป็นพิษต่อเซลล์ไตโดยตรง [3]

3. เวชศาสตร์วิถีชีวิต (Lifestyle Medicine): เบรกความเสื่อม ยืดอายุไต

เราไม่สามารถหยุดอายุได้ แต่เราสามารถ "ชะลอ" ความเสื่อมของไตได้ครับ ด้วยหลักการง่าย ๆ ดังนี้ครับ

- ดื่มน้ำเปล่าให้เพียงพอ: หากไม่มีโรคประจำตัวที่แพทย์สั่งจำกัดน้ำ การดื่มน้ำสะอาดอย่างเพียงพอ จะช่วยให้ไตขับของเสียได้ดีขึ้น

- ปรับจานอาหาร ลดโซเดียม: เน้นการทานอาหารที่ปรุงสุกใหม่ ลดการใช้เครื่องปรุงรส หลีกเลี่ยงอาหารแปรรูป และทานผักผลไม้ให้มากขึ้น (หากยังไม่เป็นโรคไตระยะรุนแรง) การทานอาหารที่มีคุณภาพดีตามหลักโภชนาการ ช่วยลดความเสี่ยงและชะลอการเสื่อมของโรคไตเรื้อรังได้อย่างมีนัยสำคัญ [2]

- คุมน้ำหนักและออกกำลังกาย: ช่วยลดภาระของหลอดเลือดและช่วยให้ควบคุมความดันโลหิตและระดับน้ำตาลได้ดีขึ้นครับ

บทสรุปจากหมอธี

ค่าการทำงานของไตที่ลดลงเมื่อเราอายุมากขึ้น เป็นกระบวนการตามธรรมชาติที่เราหลีกเลี่ยงไม่ได้ 100% ครับ แต่ "ความเร็ว" ในการเสื่อมจนกลายเป็นโรคไตเรื้อรังนั้น อยู่ที่พฤติกรรมและการใช้ชีวิตของเราเป็นหลัก ไตเสื่อมตามวัยไม่น่ากลัวเท่า "ไตพังเพราะนิสัย" ครับ การใส่ใจเรื่องโภชนาการ ลดหวาน มัน เค็ม ไม่ซื้อยามารับประทานเอง และไปตรวจสุขภาพประจำปีอย่างสม่ำเสมอ คือของขวัญที่ดีที่สุดที่เราจะมอบให้ไตทั้งสองข้าง เพื่อให้เขาอยู่ช่วยกรองของเสียให้ร่างกายเราไปตลอดชีวิตครับ

ชวนลูกเพจคุย:

ลูกเพจของหมอธีมีใครที่ผลตรวจสุขภาพปีล่าสุด ค่าไต (eGFR) สวยงามเป็นที่น่าพอใจบ้างไหมครับ? หรือใครที่เคยมีพฤติกรรมชอบทานรสจัด แล้วตอนนี้ปรับเปลี่ยนตัวเองได้แล้ว ลองคอมเมนต์มาแชร์ความภูมิใจ หรือบอกเคล็ดลับการลดเค็มให้หมอและเพื่อน ๆ ในเพจฟังกันได้เลยนะครับ!

ด้วยความปรารถนาดี

หมอธี มีเรื่องเล่า

หมายเหตุ: เนื้อหานี้มีไว้เพื่อวัตถุประสงค์ในการให้ข้อมูลเท่านั้น โปรดปรึกษาแพทย์หากต้องการคำแนะนำหรือการวินิจฉัยทางการแพทย์

เอกสารอ้างอิง

- O’Sullivan, E. D., Hughes, J., & Ferenbach, D. A. (2017). Renal aging: causes and consequences. Journal of the American Society of Nephrology, 28(2), 407-420.

- สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย. (2565). คำแนะนำสำหรับการดูแลผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังก่อนการบำบัดทดแทนไต พ.ศ. 2565.

- ลออ ชมพักตร์ และคณะ. (2562). ภาวะไตวายเฉียบพลันจากการใช้ยา (Drug-induced acute kidney injury). วารสารเภสัชกรรมคลินิก, 25(1), 1-12.

#หมอธีมีเรื่องเล่า #โรคไตเรื้อรัง #ไตเสื่อมตามวัย #ค่าไตeGFR #ลดเค็มลดโรค #ดูแลสุขภาพไต #เวชศาสตร์วิถีชีวิต #โภชนาการบำบัด #LifestyleMedicine #สุขภาพดีสร้างได้